یاحق
سلول نگهبان روزنه از سلول های اپیدرمی ( روپوست ) تمایز یافته است که وظیفه تنظیم تعرق
را در گیاهان بر عهده دارد . اصولا در گیاه دو راه برای از دست دادن آب وجود دارد : الف : تریق ب : تعرق
در تعریق آب به صورت مایع از کناره برگ های بعضی گیاهان خارج میشود که به وسیله
روزنه های تعریقی انجام میشود.
تعرق خروج آب به صورت گاز ( بخار ) از گیاه است که خود به دو شیوه امگان پذیر است .
1: از طریق کوتیکول که یه یک لایه مومی بر روی بر روی اپیدرم است .
2: از طریق روزنه که عمده تعرق از این راه است .
تعرق از روزنه ها توسط سلول های نگهبان روزنه کنترل میشود.
آناتومی و فیزیولوژی سلول های نگهبان روزنه :
سلولهای نگبان روزنه به صورت جفت کنار هم قرار میگیرند . این سلول های لوبیایی شکل
اپیدرمی دارای کلرو پلاست میباشند .
دیواره سلولی این سلولها که از جنس سلولز میبا شد در داخل به سمت روزنه دارای ظخیم و در
بخش خارج آن نازک تر میباشد.
دو انتهای این سلول ها به هم متصل است و رشته های سلولز طولی و عرضی دارند.
این رشته به گونه ای آرایش یافته اند که در هنگام آماس ( ترژسانس )این دو سلول از هم
فاصله بگیرند و روزنه باز شود .
رشته های طولی به طور موازی قرار دارند که ار افزایش طول این سلول ها جلوگیری میکند و
رشته های عرضی بگونه ای منظم شده اند که در طرف روزنه نزدیک به هم قرار دارند و در
خارج روزنه از هم فاصله میگیرند که این امر خود باعث باز شدن روزنه در هنگام تورژسانس میشود .
سلول های روزنه با دو مکانیسم عمل می کنند : الف :غیره فعال ب: فعال
الف :وقتی حفره زیر روزنه در میانبرگ ( مزو فیل ) از بخار آب اشباع میگردد ، از طریق انتشار
( اسمز ) وارد سلول نگهبان روزنه میشود که خود باعث ترژسانس آن و باز شدن روزنه میشد .
در این حالت آب به صورت بخار خارج میشود.
پس از خروج آ ب وقتی فشار بخار در حفره و سلول های اطراف آن کم شد ، آب از سلول نگبان
روزنه خارج و باعث کاهش تورژسانس میشود که این کاهش به نوبه خود باعث بسته شدن روزنه
میشود . البته این بسته شدن کمی هم متأثر از فشاری است که سایر سلول های اپیدرمی به سلول های
نگهبان رو زنه وارد میکنند.
ب : در مواقعی که گیا به صورت هدف دار و مستقل از فشار اسمزی میخواهد سلول های روزنه را
باز یا بسته نمایید بصورت فعال و با صرف انرژی یون های پتاسیم وارد یا خارج میکند .
با ورود فعال یون های پتاسیم به سلول فشار اسمزی درون آن افزایش میابد که با عث ورود آب به آن
و ترژسانس و در نهایت باز شدن روزنه میشود . و هنگام خروج فعال یون ها این فشار کم شده و با
عث کاهش ترژسانس و بسته شدن رو زنه است .
یکی از هر مون های گیاهی ( اسید آبسیزیک ) میتواند بصورت فعال با عث بسته شدن روزنه ها و
مانع از هدر رفت آب شود.
باز و بسته شدن رو زنه ها طی چرخه ای شبانه روزی کنترل میشود بگونه ای که در شب بسته و در
روز باز است .
ولی در گیاهان تیره کراسولاسه ( مثل کاکتوس ) این چرخه برعکس سایر گیا هان است یعنی در روز
بسته و در شب باز است .
این گیاهان که دارای فتوسنتز سیستم متابولیسم اسید کراسولاسه میباشند با این صفات سازگاری زیادی با
محیط های خشک و بیابانی کسب کرده اند بگونه ای که در این مناطق غالب شده اند .
تصویر زیر از سلول های اپیدرم تره میباشد :